Quvur
Қувур – труба, диаметри узунлигига нисбатан анча кичик бўлган ичи бўш буюм; бино, иншоот ва машиналарнинг найсимон шаклли қисми. Асосан, суюқлик, буғ, газ, айрим ҳолларда сочилувчан қаттиқ жисмларни бир жойдан иккинчи жойга ташиш учун ишлатилади. Қувур машинасозлик, асбобсозлик, қурилиш, кон саноати, гидротехника иншоотларида кенг қўлланади. Қувур қора ва рангли металл, бетон ва темирбетон, сопол, асбоцемент, ёғоч, пластмасса, шиша, чинни (фарфор) ва бошқа материаллардан тайёрланади. Пўлат ва чўян қувурлар кенг тарқалган.
Чўян қувур қуйиш йўли билан, пўлат қувур эса прокатлаб ёки пайвандлаб тайёрланади. Қувурларнинг кесими айлана, тўртбурчак, овал ва б. шаклларда бўлади. Айлана (доира) кесимли қувурлар кўпроқ ишлатилади. Қувурлар чоксиз ва чокли қилиб ишлаб чиқарилиши мумкин. Қувур диаметри: д – пўлат қувурлар (ташқи диаметри) – кичик (114 мм гача), ўрта (114–480 мм) ва катта (480–2500 мм ва бундан катта); б— чўян қувурлар (ички диаметри) – 65 – 1000 мм ва бундан катта. Водопровод қувури пўлат, чўян, темирбетон, асбоцемент ва пластмассадан турли диаметрларда ишлаб чиқарилади. Қайси материалдан тайёрланган қувурни танлаш водопроводнинг қандай шароитда ишлашига, ички босимга, ташқи юклар ва бошқа омилларга боғлиқ. Пўлат ва чўян қувурдан шахобчалар ажралиб чиқиши ёки йўналишини ўзгартириш учун тройниклар (уч тармоқлар), крестлар (хочлар), отвод ва шаклдор қисмлардан фойдаланилади. Металл қувур зангламаслиги учун сиртига қора мой (гудрон) суркалади. Буғ, газ ва ҳаво ўтказувчи қувур, асосан, пўлатдан тайёрланади. Канализация қувури чўян, сопол, асбоцемент, бетон, темир-бетон, ғишт ва ёғочдан ишланади. Тутун қувури (мурилар) ғишт, темирбетон ва металлдан ишланади. Пластмасса қувурлар, асосан, сув билан таъминлаш ва канализация тизимларида қўлланади. Асбоцемент ва темирбетон қувурлар суғориш ва қуритиш тизимларида ҳам ишлатилади. Шиша ва чинни қувур (най)лар кимё, озиқ-овқат, фармацевтика саноатларида қўлланади. Кўмир, металлургия ва энергетика саноатлари тармоқларида тошдан қуйиб тайёрланадиган қувурлар ишлатилади. Бурғилаш ишларида пўлат қувурлар қўлланади.
Турлари
Пластик қувурлар
Ўзгарувчан об-ҳаво шароитларига қаршилик (тўсатдан совуқ тушиши, паст босим, юқори намлик), коррозияга сезгир эмаслиги, ишлаш муддати (тахминан 50 йил), ўрнатиш, ўрнатиш ва ишга тушириш қулайлиги, паст нарх – бу хусусиятлар пластик қувурларни ажралмас ҳолга келтиради. уйни санитария-тесисат билан жиҳозлаш. Иссиқ сув етказиб беришда улар деярли иссиқликни йўқотмайди, ичкаридан ётқизилган жойлар билан кўпаймайди ва соғлиқ учун хавфсиздир.
Арматура пластик қувурларни улаш учун ишлатилади. Бундай қувурларнинг камчиликлари: қиздирилганда эластиклик йўқолиши, иссиқлик кенгайиш коэффициэнтининг юқори бўлиши, қуёш нури таъсирида тез қариш. Пластик қувурлар бир нечта навларга эга: полибутилен, полиэтилен, поливинилхлорид (ПВХ), полипропилен ва бошқалардан тайёрланган қувурлар.
Пўлат қувурлар
Металл қувурлар узоқ вақтдан бери қурилиш муҳандислигида ва ундан ташқарида ишлатилган. Металл қувурларни ўрнатиш хусусиятлари ва уларнинг хусусиятлари металлнинг ўзига хос хусусиятларига боғлиқ. Челик сув қувурлари – арзон, бардошли ва ишончли вариант. Шаҳар квартираларида барча кўтарувчилар пўлат қувурлардан ясалган. Уларга иситиш радиаторлари, иситиладиган сочиқ панжаралари ҳам ўрнатилган.
Аммо бир нарса бор – коррозияга сезувчанлик. Зарар кўрмаслик учун ташқи ва ички томондан синк қопламаси қўлланади. Челик чизиқлар юқори иссиқлик ўтказувчанлигига эга, шунинг учун кўпинча совуқ сув қувурлари „терлайди“. Вақт ўтиши билан уларнинг нотекис ички юзасида тарози пайдо бўлади. Челик оғир материалдир, шунинг учун бу қувурларни ўрнатиш қийин. Уларнинг хизмат қилиш муддати 30-40 йил.
Пўлат қувур рулон ёки букма пластинка машинасида текис чизиқ, пластинка ёки думалоқ пластинкаларни совуқ шаклда ҳосил қилиш орқали амалга оширилади[1]. Пўлат қувурларни улашнинг учта усули бор: сокет, пайвандланган ва пресс қисмлари. Галванизли қувурлар учун фақат қисма ва пресс бирикмаси мос келади, чунки пайвандлаш коррозияга қарши қатламни йўқ қилиши мумкин.
Мис қувурлар
Мис қувурлари узоқ вақтдан бери элита унвонига сазовор бўлган. Энг ёмон ҳолатда, мис қувурлари хизмати 70 йил давом этади (одатда анча узоқроқ), мис қувур эса эскирмайди, ёмонлашмайди ва ҳеч қачон иш сифатини ўзгартирмайди. Бундан ташқари, мис бактерицид хусусиятига эга ва бундай қувурларда тоза ичимлик суви оқади. Мис қувурлари ултрабинафша нурлар таъсирига учрамайди, атмосфера босими тушишидан, ёғингарчиликдан қўрқмайди, −200 дан +500 ° С гача кенг ҳарорат оралиғида ишлаши мумкин, коррозияга учрамайди. Мис қувурлари иситиш тизимининг асоси, шунингдек совуқ ва иссиқ сув таъминотини ташкил қилиш учун жуда яхши.
Мис қувурларини ўрнатиш жуда оддий, чунки улар жуда оғир эмас, уларни эгиш, арралаш ва леҳимлаш осон. Бирлаштиришнинг энг кенг тарқалган усулларидан бири бу юқори ҳароратли пайвандлашдир. Амалдаги леҳим кумуш-бронза бўлиб, у қувурнинг бутун юзасига тенг тақсимланади. Уларни арматура ёрдамида ўрнатиш энг қулайдир. Эҳтимол, деярли ягона, лекин уларнинг асосий камчилиги уларнинг юқори нархидир.
Қувурларни йўл қурилишида ишлатилиши турлари:
1) тўртбурчак кесимли қувурлар;
2) доиравий кесимли қувурлар.
Улар асосан йўл асосида ишлатилади.
Қуйма темир қувурлар
Пўлатдан фарқли ўлароқ, улар коррозияга қарши тура олади, лекин қуйма темир жуда оғир материалдир ва бу унинг асосий камчилиги. Бундай қувурлар ички юзаси қўпол бўлган қалин деворларга эга. Қуйма темир қувурлар канализация ва сув таъминоти тизимларида ишлатишга яроқли, улар зангламайди ва узоқ вақт ишламайди. Масалан, қуйма темир канализация тизимининг хизмат қилиш муддати 80 дан 100 йилгача. Қуйма темир қувурлар қистирмалари ва розеткалари ёрдамида уланади.
Маҳсулотларнинг оғирлигига қараб қуйма темир қувурлар 3 хил бўлади: жуда оғир, оғир ва ўрта. Уларга махсус коррозияга қарши қатлам қўлланади-силикат-эмал. Бундай қувурлар юқори қувватли, ҳароратнинг ҳаддан ташқари таъсирига чидамли ва паст кенгайиш коэффициэнтига эга[2].