Ziyosfera

Simit

Симит ёки Измирда ишлатиладиган исм сифатида геврек[1], кунжут билан қопланган юмалоқ шаклдаги нонга берилган умумий ном. У Яқин Шарқ ва Болқонда, жумладан Туркияда кенг исте'мол қилинади[2].

Этимология ва номланиши

У арабча самīд смйд "нозик булг'ор ёки ирмик" со'зидан олинган. Арабчада Арамиcе/Сüряниcе самīдā סמידאун" "ун" со`зидан олинган. Бу со'з аккадча самīду со'зидан олинган. Аккадча бу со'з "майдаламоқ" деган ма'нони билдиради[3].

Истанбулга келаётган ёки Истанбулдан шарққа кетаётган карвонларнинг турар жойи сифатида танилган Измитда ё'ловчилар учун қулай таом сифатида тайёрланган симитни фастфуднинг биринчи намуналаридан бири сифатида ко'риш мумкин. Бу ҳалқа шаклидаги таомнинг номи симит бўлиб қолган, чунки карвонларда юрган одамлар йўлда учраган одамларга симитни “Симити”дан сотиб олганликларини айтишган.

Одатда о`зи исте'мол қилинадиган симит нонуштага ейилса,пишлоқ, чой ёки мураббо билан бирга исте'мол қилиш мумкин. Бугунги кунда симит замонавий новвойхоналар ва симит уйларида, шунингдек, кўча-кўйда савдогарлар аравачаларида тайёрланади ва сотилади.

Грецияда симит кулури ( κουλούρι ) деб аталади. У Болгарияда "қарсилдоқ", Сербияда "думалоқ" ва Руминияда "ковриги" деб аталади.

Келиб чиқиши

Кулиcе ( киличе булочка ) (симит) Салжуқийлар ошхонасида газак сифатида исте'мол қилинган. Симит ҳақида тилга олинган энг қадимий архив манбаларида симит 1525-йилдан бери Истанбулда исте'мол қилингани ёзилади[4]. Üскüдардаги Шер'ийе регистрига ко'ра 1593-йилда симитнинг вазни ва нархи тарихда биринчи марта стандартлаштирилди. 17-аср саёҳатчиси Эвлия Чалабий 1630-йилларда Истанбулда симит сотадиган 70 та корхона борлигини ёзган[5][6]. Жан Бриндесининг 19-аср бошларига мансуб, Истанбулдаги кундалик ҳаётини акс эттирган ёг'ли расмларида ҳам симитчиларни ко'риш мумкин[7]. Уорвик Гобл 1906-йилда Истанбулдаги симит сотувчиларни чизган[8]. Вақт о'тиши билан симит ва унинг турлари бутун Усмонли империясида машҳур таомга айланди.

Тайёрланиши

Хамиртуруш бир стакан илиқ сувда эритилади. Ко'тарилиши учун 2-3 соатга қолдирилади. 2 қошиқ шинни 1 стакан илиқ сув билан аралаштирилади. Ун хамир аралаштириш идишига олинади. О'ртасини очинг ва эритилган хамиртуруш ва туз қо'шинг. Шинни солинган сув аста-секин қо'шилади ва юмшоқ хамир ёрилади. Хамир бо'лаклари кесилиб, қо`лда одумалоқланиб, симит шакли берилади. Чуқур идишда қолган 1 стакан сувга 1 қошиқ шинни аралаштирилади. Сусан катта идишга солинади..Тайёрланган хамир шинни сувга солинади (айрим ҳудудларда бу сув қайнатилади, қайнаётган сувга ташланган хамир пастга чўкиб, юзага чиққанда олиб ташланади), ортиқча шинни то`киб ташланади, қуриимасдан олдин седанага ботириилади. Патнис озгина ёг'ланади ва симитлар ораси очиб патнисга жойлаштирилади. Қиздирилган печда 200 градус оловда 30 дақиқа давомида пиширилади. Дастурхонга иссиқлигида тортилади[9][10].

Турлари

Анқара Симити

Анқара симити Туркиянинг бошқа ҳудудларида ишлаб чиқарилган симитларга қараганда ингичка, кичикроқ, қуюқ рангли, ко`п шиннили симитдир. Анқара симитининг қуюқ ранги куйишдан эмас, балки шинни жараёнини о'злаштириб, хамирга ёпишиб олиш учун тайёрланадиган шинни туфайли пайдо бо'лган қизариб кетишдан келиб чиқади[11].

Анқара Симиди Туркия патент ва товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткич олган[12].

Бурса Симити

Бу Бурсада тайёрланган симитнинг бир тури. Бурса симитини бошқа вилоят ва вилоятларда тайёрланган симитлардан ажратиб турадиган хусусияти шундаки, хамир ҳалқа шаклига келтирилгач, бир муддат қайнаётган шиннида сақланади[13].

Истанбул Симити

Бу Истанбулда тайёрланган симитнинг бир тури[14].

Измир Симити

Измир Симити Измирда тайёрланган симит туридир. Измир Симити Туркия Патент ва Товар белгилари идораси томонидан ро'йхатдан о'тказилиши ва географик ко'рсаткич олиш учун ариза берилди[15]. Измир Симити 21.01.2021-да Туркия Патент ва Товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткич сифатида қабул қилинган[16].

Измит Симити

Измит симити бурмаланган, ҳалқасимон симит бўлиб, кунжут билан қопланган, ранги сарғиш-жигарранг, ташқи томони тиниқ, ичи юмшоқ, қуруқ бо`лмаган симит. Ун, сув хамиртуруш ва туз аралаштирилади ва 30-35 дақиқа давомида қорилади. Қориш жараёнининг узоқ давом этиши симитнинг та'ми учун муҳимдир. Керакли миқдор (120 г), 30 га бо'линган См винт шаклини бериб чо'зиш ва бирлаштириб ҳалқа шакли берилади. Бу ҳалқалар 30-40% суюлтирилган узум шиннига, кейин кунжутга ботирилади. Кейин у паллетли машиналарда тахминан 20 дақиқа давомида сақланади. Агар бу кутиш жараёни узайтирилса, шишган симит бо'ш бо'лади. Агар кутиш вақти бу вақтдан камроқ бо'лса, симит ингичка бо'лади. Тиндирилган симитлар тош печда 200° C да 7-8 дақиқа давомида пиширилади. Қисқа вақт ичида пишириш керакли ранг ва лаззат беради. Измит Симиди Туркия патент ва товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткич олган[17].

Кастамону симити

Кастамону симити; Бу буг'дой уни, сув, туз ва янги нон хамиртурушлари аралашмасидан тайёрланган хамирни 20-25 дақиқага қолдириб, таёқчага айлантириб, багет ясаб, олма ёки узум шиннили қайноқ сув солинган қозонда ишлов бериш орқали олинадиган маҳаллий маҳсулотдир. Кастамону Симит таркибида кунжут бўлмагани учун “қозон симит”, “оддий симит”, “кунжуциз симит”, “тақир симит” деб ҳам аталади. Маҳсулотнинг ажралиб турадиган хусусияти симит хамирининг мустаҳкамлиги, я'ни унинг қаттиқлиги, хамирни о'ралган ҳолда ёпиштириш усули, маҳсулотнинг кунжуциз бо'лиши, сиртининг порлоқ, қалин ва тиниқ бо'лишидир. Кастамону Симиди Туркия патент ва товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткич олган.

Маниса табан симити

Ясси шакли туфайли у асосий г'илдирак деб аталади. Маниса Басе Багел - ун, сув, но'хат хамиртуруш, шинни ва кунжутдан иборат симит. Таркибидаги нўхат хамиртуруши туфайли унинг та’ми ширин бўлади. Симитнинг ички қисми оқ рангга эга. Ноҳут хамиртурушини ишлаб чиқаришда ишлатиладигандан ташқари, маҳсулотга туз қо'шилмайди. Шинни симити юзасига кунжут ёпиштириш ва қобиг'ига ранг бериш учун ишлатилади. Султония узумидан олинган шинниишлатилади[18].

Маниса Соле Wҳеэл Туркия Патент ва Товар белгилари идораси томонидан ро'йхатга олинган ва географик ко'рсатма олган[12].

Маниса Таҳинли Симити

Бу Манисада тайёрланган симит туридир[19].

Невшеҳир Симити

Невшеҳир Симиди маҳаллий номи билан аниқланган нон маҳсулотидир. Ишлаб чиқариш усули ва ташқи ко'риниши билан ажралиб, минтақада машҳур бо'лди. Невшеҳир Багел Туркиянинг бошқа вилоятларида ишлаб чиқарилган симит шаклидан фарқли о'лароқ, то'ртбурчаклар шаклига яқин юмалоқ қирралар билан ишлаб чиқарилади. Бундан ташқари, Невшеҳир вилояти усталари томонидан тайёрланган табиий кундалик ноҳут хамиртуруш хамирни ферментациялашда ишлатилади. Туз ва шакар қо'шилмайди. Невшеҳир симити эскирган ҳолда етти дан о'н кунгача янгилигини сақлаб туриши мумкин. Невшеҳир Симиди Туркия Патент ва Товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткич олган.

Ризе симит

Ризе симит, бублик (бооблик ёки бублик) (рус. бублик), (укр. Бúблйк) ёки кал симит (лаз. Керкели) — кунжуциз симит тури. Ризе Симиди Туркия Патент ва Товар белгилари идораси томонидан ро'йхатга олинган ва географик ко'рсатма олган[12].

Сафранболу Усмонли Симити

Карабüкнинг Сафранболу туманидаги 1593-йилдаги Üскüдар Шер'ийе регистрида "симид-и ринг" номи билан машҳур бо'лган Усмонли симити, тахминан 4 асрдан бери о'згармаган та'ми билан ишлаб чиқарилиши давом этмоқда[20].

Самсун симити

Самсун симитлари та'ми жиҳатидан бошқа симитлардан жуда фарқ қилади. Самсун Симиди камроқ хамиртуруш ва қисқа ферментация вақтига эга. Хамир ярим қаттиқ ва мелас билан аралаштирилади. 100 кг ундан пиширилган симит учун 20 кг седана ишлатилади[21].

Самсун Симиди Туркия патент ва товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткич олган[12]. 20.03.2017-йилдаги 176-сонли қарори билан келиб чиқиш тури бўйича рўйхатга олинган.

Тириле Кулуриси (Симити)

Тириле кулуриси — симитнинг қадим замонлардан қолган бир тури. Бу Бурса вилоятининг Муданя туманидаги Тириле маҳалласида ишлаб чиқарилган. Асл тош печларда пиширилади. Бошқа симитлардан фарқли о'лароқ, мелас ишлатилмайди. Унинг шакли бошқа симитларга қараганда каттароқ ва у то'лиқ доира шакли эмас. Унинг ранги очиқ сариқ (олтин) рангга эга. У кунжут билан қопланган[22].

Эскишеҳир Багел

Эскишеҳир Симиди 04.04.2022-да Туркия патент ва товар белгилари идораси томонидан рўйхатга олинган ва географик кўрсаткичга эга бўлган.

Элазиг мевали симит

Элазиг'да қилинган симитнинг бир тури. Малина, апелсин, олча, писта, киви; навлари ишлаб чиқарилади[23].

Исте'мол шакллари

Симит тост

Бу симитга турли хил ингредиэнтларни қо'йиш орқали тайёрланган тостнинг бир тури[24].

Симит долмаси

Чешме ва Карамüрселда симит билан тайёрланадиган таомдир[25].

  • Ачма
  • Багел
  • Чорек

Манбалар

  1. ↑ „Симит олмадан асла!“. ҳурриет.cом.тр (5 ҳазиран 2005). — „"Затен бизим İзмир'де симите ‘геврек' денмесинин себеби де муҳтемелен бу. "“. 27 оcак 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 аğустос 2012..(турк.)
  2. ↑ „Симит ҳанги кüлтüре аит: Тüрклере ми ёкса Юнанлıлара мı? ‘Емеклер ортак деğэрдир’“. www.ҳурриет.cом.тр. 25 эким 2022да асл нусхадан архивланган.
  3. ↑ „Арşивленмиş копя“. 13 майıс 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11 майıс 2015.
  4. ↑ Саҳиллиоğлу, Ҳалил. "Османлıларда Нарҳ Мüэссесеси ве 1525 Йıлı Сонунда İстанбул’да Фиятлар" Белгелерле Тüрк Тариҳи 2 (Тҳе Нарҳ Институтион ин тҳе Оттоман Эмпире анд тҳе Приcес ин Истанбул ин Лате 1525. Доcуменц ин Туркиш Ҳисторй 2) (Касıм 1967): 56
  5. ↑ Üнсал, Артун. Сусамлı Ҳалканıн Тıлсıмı.[Тҳе Сеcрет оф тҳе Ринг wитҳ Сесамес] İстанбул: ЙКЙ, 2010: 45
  6. ↑ Эвлия Çэлеби Сеяҳатнâмеси Китап И. [Тҳе Сеяҳатнаме Боок И] (Проф. Др. Роберт Данкофф, Сейит Али Каҳраман, Йücел Даğлı). İстанбул: ЙКЙ, 2006: 231
  7. ↑ Жеан Бриндеси, Иллустратионс де Элбиcеи атика. Мусéэ дес анcиэнс cостумес турcс д'Истанбул, Парис: Лемерcиэр, [1855]
  8. ↑ Cонстантинопле, паинтед бй Wарwиcк Гобле, десcрибед бй Алехандер Ван Миллинген (Лондон: Блаcк, 1906). Қаралди: 17 ҳазиран 2020. 
  9. ↑ „Арşивленмиş копя“. 27 эйлüл 2007да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4 теммуз 2007.
  10. ↑ „Эвде симит япıмı.“. 17 аралıк 2010да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4 майıс 2011.
  11. ↑ „Арşивленмиş копя“. 20 оcак 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 март 2021.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 „Арşивленмиş копя“. 25 теммуз 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 март 2021.
  13. ↑ „Арşивленмиş копя“. 16 şубат 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  14. ↑ „Арşивленмиş копя“. 17 оcак 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  15. ↑ „Арşивленмиş копя“. 18 нисан 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  16. ↑ „Cоğрафи İşарет Платформу“ (Тüркçэ). Cоğрафи İşарет Платформу. 25 оcак 1999да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11 касıм 2021.
  17. ↑ „Арşивленмиş копя“. 3 март 2019да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 март 2021.
  18. ↑ „Арşивленмиş копя“. 6 март 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 март 2021.
  19. ↑ „Арşивленмиş копя“. 15 аралıк 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  20. ↑ „Арşивленмиş копя“. 19 нисан 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  21. ↑ „Арşивленмиş копя“. 15 эким 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 март 2021.
  22. ↑ „Арşивленмиş копя“. 27 ҳазиран 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  23. ↑ „Элазığлı устанıн яптığı фрамбуазлı симит бüйüк илги гöрдü, патент баşвурусунда булунду“ (Тüркçэ). İҳлас Ҳабер Ажансı. 5 аğустос 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5 аğустос 2022.
  24. ↑ „Арşивленмиş копя“. 25 оcак 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021.
  25. ↑ „Арşивленмиş копя“. 18 майıс 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21 март 2021. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Simit" dan olindi