Solomon Orollari sahifasining manbasini koʻrish

{{Solomon Orollari_info}}{{Maʼnolari|Solomon Orollari (maʼnolari)}}
'''Solomon orollari''' (Solomon Islands) — [[Tinch okeani|Tinch okeanning]] janubi-gʻarbiy qismida joylashgan davlat. Solomon orollarining janubi-sharqiy qismini va yaqin atrofdagi SantaKrus va boshqa [[Orol|orollarni]] oʻz ichiga oladi. Maydoni 28,45 ming km². Aholisi 495 ming kishi (2002). Poytaxti — [[Xoniara]] shahri Maʼmuriy jihatdan 4 okrugga bo'linadi.

== Davlat tuzumi ==
Solomon Orollari — [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiruvchi mustaqil davlat. Amaldagi konstitutsiyasi 1978-yil 7-iyulda qabul qilingan. Davlat boshligʻi Buyuk Britaniya qirolichasi boʻlib, uning nomidan general-gubernator ish yuritadi, u mamlakat parlamentining tavsiyasi bilan 5 yil muddatga Solomon Orollari fukarolari orasidan tayinlanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Milliy parlament, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.

== Tabiati ==
Solomon Orollarining aksari qismi vulkan otilishi natijasida hosil boʻlgan. Eng baland joyi 2743 m ([[Bugenvil]] orolda). Soʻnmagan vulqonlar, issiq buloqlar bor. Boksit, nikel, fosforit, oltin, mis konlari topilgan. Iqlimi subekvatorial, juda sernam. Oʻrtacha oylik temperatura 26—28°. Yillik yogʻin 2300–7500&nbsp;mm. Daryolari kiska va sersuv. Orollarning koʻp qismi doim yashil oʻrmon bilan qoplangan (palma, fikus va boshqalar). Qurgʻoqchil joylarda savannalar, soxillarda manfolar oʻsadi. Hayvonlardan kalamush, koʻrshapalak, timsoh, kaltakesak, ilon, bahaybat qurbaqalar, qushlardan kabutar, toʻtiqush va boshqa yashaydi.

Aholisining koʻpchiligi (93%) melaneziya irqiga mansub boʻlgan, avstronez va papuas tillarida soʻzlashuvchi xalqlardan iborat, qolganlari polineziyaliklar. Ular yirik orollar sohili boʻyidagi kichik qishloqlarda yashaydi. Shahar aholisi 18%. Rasmiy til — [[ingliz tili]]. Dindorlarning aksariyati xristianlar.

== Tarixi ==
Solomon Orollariga kariyb 6 ming yil avval Papua-Yangi Gvineyadan qabilalar koʻchib borib oʻrnashgan. 1568-yil ispan dengiz sayyohi A. Mendanya de Neyra mahalliy aholidan oltinni almashtirib olganida orollarni "Solomonning oltin mamlakati"ga qiyos qilgan va orollarni shu nom bilan atash odat boʻlib qolgan. 1885-yil orollar Germaniyaga tobe boʻlib qoldi, 1893-yil orollarning deyarli hammasi Buyuk Britaniyaga topshirildi. [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Bugenvil va Buka orollarini boshqarish uchun Avstraliyaga mandat berildi, janubiy orollar ingliz protektorata boʻlib qolaverdi. Ikkinchi jahon urushi vaqtida orollarda Yaponiya va Amerika qoʻshinlari oʻrtasida janglar boʻlib oʻtdi. Urushdan keyin milliy mustaqillik uchun harakat kuchaydi. 1976-yil mamlakatga ichki oʻzini oʻzi boshqarish huquqi berildi, 1978-yil orollar mustaqillikka erishdi. Solomon Orollari 1978-yildan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] aʼzosi. Milliy bayrami — 7-iyul — Mustaqillik kuni (1978).

== Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari ==
Solomon Orollari leyboristlar partiyasi, 1988-yil tuzilgan; Solomon Orollari liberal partiyasi, 1976-yil asos solingan; Xalq ittifoqchi partiyasi, 1979-yil tashkil etilgan; Solomon Orollari milliy harakati partiyasi, 1993-yil tuzilgan; Taraqqiyparvar xalq partiyasi. SO. kasaba uyushmalari kengashi, 1986-yil tuzilgan.

== Xoʻjaligi ==
Iqtisodiyotining asosini qishloq xoʻjaligi. tashkil etadi, aholining aksariyati shu sohada band. Tropik dehqonchilik ustun. Koʻp miqdorda kokos palmasi oʻstiriladi, uning mevasidan kopra (magʻiz) va kokos moyi olinadi. Kakao, ziravorlar, banan, ananas, sholi, yams, taro, yer yongʻoq, tamaki va boshqa yetishtiriladi. Choʻchqa, kramol, parranda boqiladi. Oʻrmonlarda qimmatbaho nav yogʻoch tayyorlanadi. Baliq ovlash rivojlangan. Sanoati kichikroq yogʻochsozlik, mebel, oziqovqat (yogʻ, konserva, tamaki), jut, koʻnchilik korxonalaridan iborat. Asbest, sovun, sintetik gazlama ishlab chiqariladi. Yogʻoch oʻymakorligi, boʻyra, savat toʻqish, qayiq, sadaf buyumlar yasash hunarmandchiligi mavjud. Keyingi yillarda sayyoxdik rivojlanmoqda. Yuklarning koʻp qismi dengiz orqali tashiladi. Avtomobil yoʻllari uzunligi 1330&nbsp;km. Asosiy dengiz porti va xalqaro aerogyurti — Xoniara. Chetga kokos magʻizi, palma moyi, yogʻoch, kakao, muzlatilgan baliq chiqaradi. Chetdan oziqovqat, yoqilgʻi, mashina, kimyoviy mol va boshqa oladi. Avstraliya, Yaponiya, Koreya Respublikasi, Buyuk Britaniya bilan savdo qiladi. Pul birligi — Solomon Orollari dollari.

7 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarning taʼlim olishi majburiy. Boshlangʻich maktabda oʻqish muddati 7 yil, oʻrta maktabda 5 yil. Darslar ingliz tilida olib boriladi. Davlat maktablari bilan bir qatorda xususiy diniy maktablar ham bor. Xoniara shahrida universitet markazi (1970), pedagogika kolleji (1958), texnika instituti (1969) mavjud. Xoniara shahrida Milliy kutubxona (1974), Milliy muzey, Botanika bogʻi va Madaniy markaz faoliyat koʻrsatadi.

Mahalliy tilda "Agrikalsa nius", "Solomon nius" jurnalilari, ingliz tilida "Solomon voys", "Solomon star" haftanomalari nashr etiladi. 1976-yilda S.O. radioeshittirish xizmati tashkil etilgan. 1996-yildan telekoʻrsatuvlar berib boriladi. 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

'''Solomon Orollari''' — [[Tinch okeani]]da joylashgan mingga yaqin [[orol]]dan iborat davlat. [[Poytaxt]]i — [[Xoniara]]. [[Hudud]]i — 28370&nbsp;km². Aholisi — 567438 kishi. Rasmiy tili — Ingliz. [[Pul birligi]] — solomon orollari dollari.

== Geografik joylashuvi va tabiati ==

[[Tinch okeani]]ning [[janub]]iy qismida Solomon [[orol]]larida ([[Gvadalkanal]], [[Nyu-Jorjiya]], [[Malayta]], [[Santa-Izabel]], [[Santa-Krus]] [[orol]]lari va boshqa) joylashgan [[davlat]]. Ko’pchilik [[orol]]larning [[reylef]]i [[tog’]]li: [[Marjon]] [[atoll]]larida tekisliklar bor. Asosiy [[tabiiy resurs]]lari: [[baliq]], [[yog’och]], [[oltin]], [[qo’rg’oshin]], [[sink]], [[nikel]], [[fosforit]]lar.
 
Iqlimi – uzoq davomli namlik mavsumi va [[issiq]]. Orollarning katta qismi noyob daraxt turlari mavjud bo’lgan o’rmonlar bilan qoplangan. Nisbatan quruq [[yer]]larda [[savanna]]lar, [[qirg’oq]] bo’ylarida mangro o’simliklari bor. Orollarning hayvonat dunyosi ancha kambag’al: [[xaltali]]lar, [[ko’rshapalak]]lar va [[kemiruvchi]]lar uchraydi.

== Davlat tuzilishi, siyosiy partiyalari ==
Davlat tuzilishi — [[konstitusion monarxiya]]. Mamlakat 7 ta [[okrug]]ga boʻlingan. Solomon Orollari [[1978]]-yil [[7-iyul]]da mustaqil davlat boʻlgan (ilgari — [[Buyuk Britaniya]]ning [[protektorat]]i edi). Davlat boshligʻi — [[Britaniya]] [[monarx]]i (hozida qirolicha [[Yelizavet II]]), ijroiya hokimiyati [[premyer-ministr]]ga tegishli. Qonunchilik Milliy parlament tomonidan amalgam oshiriladi. Siyosiy partiyalari: [[Solomon Orollari birlashgan partiya]]si, [[Solomon Orollari liberal partiya]]si, [[Solomon Orollari leyboristlar partiya]] si, [[Solomon Orollari milliy harakati partiya]]si.

[[Tinch okeani]]ning janubiy gʻarbiy qismidagi [[Melaneziya]]da joylashgan shu nomli arxipelagida 992 orollarni band etgan bu davlat xam oʻzini ximoya qila olmaydi. Shuningdek lozim boʻlganda qaysi davlat ximoyasiga tayanishini xam eʼlon qilmagan.<ref>{{Citation |year= |title=Abdulatif Atxamov. ARMIYASIZ DAVLATLAR |url=http://www.geopolitikauz.com/2013/10/armiyasiz-davlatlar.html |access-date=2013-10-23 |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029192344/http://www.geopolitikauz.com/2013/10/armiyasiz-davlatlar.html }}</ref>

== Iqtisodi, transport kommunikatsiyalari ==
[[Iqtisodiyot]]ining asosini [[qishloq xo’jaligi]], baliqchilik va o’rmonchilik ([[YIM]]ning 70%i) tashkil etadi. Asosiy [[eksport]] qilinadigan mahsulotlari – [[baliq]], [[yog’och]], [[kopra]], [[palma yog’i]]. [[Sanoat]] mahsulotlarining katta qismi va [[neft]] mahsulotlarini chetdan keltiradi. [[2006]]-yil [[YIM]] miqdori 835 mln [[dollar]]ni (aholi jon boshiga – 1471 [[dollar]]) tashkil etgan. 
Asosiy [[savdo hamkor]]lari – [[Yaponiya]], [[Buyuk Britaniya]], [[AQSh]], [[Tailand]]. [[Temiryo’l]]lari yo’q, avtomobil yo’llarining umumiy uzunligi – 1300&nbsp;km. [[Port]]I – [[Xoniara]].

== Tarixi ==
Solomon Orollari [[1658]]-yili [[ispan]] [[dengizchi]]si [[Mendonya de Neyra]] tomonidan [[kashf]] qilingan. [[Orol]]larning [[shimoliy]] qismi [[1885]]-yili [[Germaniya]] [[protektorat]]i deb e’lon qilingan. [[1889]]-yili [[Germaniya]] [[Buvangil]] va [[Buka]] [[orol]]laridan boshqa hamma [[orol]]larni [[Buyuk Britaniya]]ga berdi. Buning evaziga inglizlar [[Germaniya]]ning [[G’arbiy Samoa]]ni bosib olish huquqini tan olishdi. [[1914]]-yili [[Buvangil]] va [[Buka]] [[Avstraliya]] qo’shinlari tomonidan bosib olindi va [[1920]]-yili [[Avstraliya]] boshqaruvi ostiga o’tdi. [[Ikkinchi jahon urushi]]da [[orol]]larning bir qismi [[yapon]] qo’shinlari tomonidan bosib olindi, [[Ikkinchi jahon urushi]]dan keyin Solomon Orollari yana [[Buyuk Britaniya]] [[protektorat]]iga aylandi. [[1978]]-yili Solomon Orollarining mustaqilligi e’lon qilindi va [[Britan]] hamdo’stligi davlatlari safiga kirdi.

==Manbalar==
<references/>

{{OʻzME}}
{{Okeaniya mamlakatlari}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Okeaniya mamlakatlari]]
[[Turkum:Solomon Orollari]]
[[Turkum:BMT aʼzolari]]


{{geo-stub}}