Transparency International
Транспаренcй Интернатионал э. В. (ТИ) – 1993-йилда Жаҳон банкининг собиқ ходимлари томонидан ташкил этилган Германияда рўйхатдан ўтган ассоциация. Унинг Бош офиси Берлинда жойлашган. Ташкилотнинг нотижорат ва нодавлат мақсади – халқаро миқёсдаги коррупсияга қарши кураш, фуқаролик жамияти воситалари орқали коррупсияни камайтириш ва коррупсиядан келиб чиқадиган жиноятларни олдини олишни мақсад қилган[1]. ТИнинг энг машҳур нашрлари – Глобалкоррупсия барометри ва Коррупсияни идрок этиш индекси. ТИ „соябон ташкилот“ сифатида фаолият юритади. 1993-йилдан ҳозиргача унинг аъзолари бир неча кишидан 100 дан ортиқ миллий бўлимларга қадар кенгайди[2][3]. Бу бўлимлар ўз мамлакатларида сезилаётган коррупсияга қарши кураш билан шуғулланади. ТИ қуйидаги глобал тармоқларнинг аъзоси ҳисобланади: Г20 Тҳинк Танкс (Т20), Cивил Соcиэтй 20[4], УНЕСCО Консултатив мақоми[5], БМТ Глобал Cомпаcт[6], Сустаинабле Девелопмент Солутионс Нетwорк[7] ва БМТнинг Барқарор ривожланиш гуруҳига (УНСДГ) мансуб тинчлик, адолат, кучли институтлар ва ҳамкорлик мақсадларини баҳам кўради[8]. ТИ, шунингдек, Глобал Аллианcе ин Манагемент Эдуcатион ташкилотининг ижтимоий ҳамкоридир[9]. ТИ 2017-йилда АҚШдаги миллий бўлимининг аккредитацияси бекор қилинганини тасдиқлади ва 2020-йилда янги ТИ УСА бўлими ташкил этилди[10]. 2016-йилги Глобал Го То Тҳинк Танк Индех Репортга кўра, ТИ дунё бўйича (АҚШдан ташқари) энг яхши 100 та таҳлил маркази орасида 9-ўрин, АҚШ ва бошқа давлатлар бўйича умумий рўйхатда эса 150 та марказ орасида 27-ўринни эгаллаган[11].
|
| |
| Қисқартма | ТИ |
|---|---|
| Тури | Халқаро нодавлат ташкилот |
| Мақоми | Эингетрагенер Вереин (Германияда рўйхатдан ўтган ихтиёрий уюшма) |
| Мақсади | Коррупсияга қарши кураш; жиноятчиликнинг олдини олиш |
| Жойлашуви | Берлин, Германия |
| Ҳудудий хизмати | Глобал |
| Асосчи(лар)и | Лауренcе Cоcкcрофт, Петер Cонзе, Петер Эиген, Фритз Ҳеиманн, Мичаэл Ҳершман, Камал Ҳоссаин, Гералд Парфитт, Жеремй Попе, Рой Стаcй, Франк Вогл, Обиагели „Абй“ Эзекwесили |
| Директори | Маíра Мартини |
| Чаир | Франçоис Валéриан |
| Бош маҳкамаси | Алт-Моабит 96, 10559 Берлин, Германия |
| Вебсайти | УРЛ топилмади. |
| 52°31′26″Н 13°20′42″Э / 52.5238°Н 13.3450°Э | |
Тарихи
Транспаренcй Интернатионал 1993-йил 9-февралда Нидерландиянинг Гаага шаҳрида ташкил этилган; 1993-йил 15-июнда Германиянинг Берлин шаҳрида расмий рўйхатдан ўтган. Сиёсацҳунос Эллен Гуттерманнинг таъкидлашича: „ТИнинг Германияда жойлашгани, шунингдек унинг кичик ташаббусдан йирик халқаро нодавлат ташкилотга айланиши камида уч нафар муҳим немис иқтисодчининг фаолияти ва шахсий алоқалари билан боғлиқ: Петер Эиген, Ҳансжоэрг Элшорст ва Мичаэл Wиэҳен“[12]. Ташкилотнинг бошқа асосчилари қуйидагилар бўлган[13][14]: Петер Cонзе (ГТЗнинг собиқ минтақавий директори), Лауренcе Cоcкcрофт, Генерал Элеcтриc вакили Фритз Ҳеиманн[15][16], АҚШ ҳарбий разведкасидан Мичаэл Ж. Ҳершман, Бангладеш ташқи ишлар вазирининг собиқ ўринбосари Камал Ҳоссаин[17][18], ПриcеwатерҳоусеCооперс Украинанинг собиқ ходими Гералд Парфитт[19], Жеремй Попе, Рой Стаcй ва Жаҳон банкидан Франк Вогл[20].
Ташкилот тарихидаги муҳим бурилишлардан бири — 1995-йилда Коррупсияни идрок этиш индекси (CПИ)нинг ишлаб чиқилиши бўлди. CПИ ҳар бир мамлакатдаги коррупсия даражасини бизнес вакилларининг сўровларига асосланиб рейтинг қилади. Бу индекс кейинчалик ҳар йили эълон қилина бошланди. Дастлаб CПИ методологиясининг сустлиги ва ривожланаётган давлатларга „адолатли баҳо бермаслиги“ учун танқид қилинган, бироқ коррупсияни ёритиб бергани учун мақтов ҳам олган[21].
Фаолият йўналишлари ва маҳсулотлари
Транспаренcй Интернатионал – коррупсияга қарши курашда етакчи глобал фуқаролик жамияти ташкилоти. У бутун дунё бўйлаб эркаклар, аёллар ва болаларга зарар етказаётган коррупсияни тугатиш учун халқаро коалицияни бирлаштиради. ТИнинг асосий мақсади — коррупсиядан ҳоли дунё яратиш[22].
Ташкилот коррупсияни „ишониб топширилган ҳокимиятдан шахсий манфаат учун фойдаланиш“ сифатида таърифлайди[23]. Бу – ҳокимият эгалари ҳалоллигига таянадиган барча фуқароларга зарар етказади. Транспаренcй Интернатионал коррупсияга қарши амалий воситалар ва механизмлар ишлаб чиқади ҳамда фуқаролик жамияти ташкилотлари, компаниялар ва ҳукуматлар билан ҳамкорликда уларни татбиқ қилади. Транспаренcй Интернатионал 1995-йилдан буён йиллик CПИ индексини эълон қилиб келади; Глобал коррупсия ҳисоботи, Глобал коррупсия барометри ва Пора берувчилар индекси каби муҳим ҳисоботларни чиқаради. 2030-йилларга яқинлашар экан, ТИ янги глобал стратегияси — „Ҳокимиятни жавобгарликка тортиш – Коррупсияга қарши глобал стратегия 2021–2030“ орқали дунё миқёсида коррупсияга қарши курашда етакчиликни кучайтиришга интилмоқда. Ушбу стратегия ҳаракатнинг умумий мақсадини қуйидагича белгилайди: „Келажак янада ижобий бўлган, ҳокимият умумий манфаат йўлида жавобгарликка тортиладиган дунё яратиш“[24].
Манбалар
- ↑ „Оур импаcт“. www.транспаренcй.орг. Транспаренcй Интернатионал.
- ↑ „Оур Органисатион“. транспаренcй.орг. Транспаренcй Интернатионал. Қаралди: 2025-йил 8-ноябр.
- ↑ „Cорруптион Перcептионс Индех“ (эн). Транспаренcй.орг. Транспаренcй Интернатионал (2024-йил 1-январ). Қаралди: 2025-йил 9-ноябр.
- ↑ „Тҳинк Танкс“. Г20 Инсигҳц. 2020-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 1-декабр.
- ↑ „НГОс ин оффиcиал партнершип wитҳ УНЕСCО ин cонсултативе статус“. унесcо.орг.
- ↑ „Транспаренcй Интернатиона анд УН Глобал Cомпаcт“. www.унглобалcомпаcт.орг. УН Глобал Cомпаcт.
- ↑ „Индиcаторс Репорт – Индиcаторс & Мониторинг Фрамеwорк фор тҳе СДГс“. индиcаторс.репорт (2025-йил 18-сентябр). 2025-йил 1-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 1-декабр.
- ↑ „Транспаренcй Интернатионал – Унитед Натионс Партнершипс фор СДГс платформ“. сустаинабледевелопмент.ун.орг. Унитед Натионс.
- ↑ „CЕМС Соcиал Партнерс“. www.cемс.орг. Тҳе Глобал Аллианcе ин Манагемент Эдуcатион.
- ↑ Транспаренcй Интернатионал (2017-йил 24-январ). „Транспаренcй Интернатионал cонфирмс тҳе дисаccредитатион оф иц чаптер ин тҳе УС“. Пресс-релиз.
- ↑ МcГанн, Жамес Г. „2014 Глобал Го То Тҳинк Танк Индех Репорт“ (2015-йил 4-феврал). Қаралди: 2015-йил 14-феврал.
- ↑ Эллен Гуттерман (Жуне 2012). "Тҳе Легитимаcй оф Транснатионал НГОс: Лессонс фром тҳе Эхпериэнcе оф Транспаренcй Интернатионал ин Германй анд Франcе (ПДФ)". Папер Субмиттед то тҳе 84тҳ Аннуал Cонференcе оф тҳе Cанадиан Политиcал Сcиэнcе Ассоcиатион. ҳттп://www.cпса-аcсп.cа/паперс-2012/Гуттерман2.пдф.
- ↑ Лармоур, Петер. Глобал стандардс оф маркет cивилизатион. Роутледге, Септембер 2006 — 95–106-бет. ИСБН 0-415-37545-2.
- ↑ Ҳиcкс, Билл „Транспаренcй Интернатионал - Ҳолиэр тҳан тҳоу“. пинкиндустрй.wордпресс.cом (2010).
- ↑ „Фореигн Аффаирс Магазине: Тҳе Лонг Wар Агаинст Cорруптион“. Қаралди: 2025-йил 7-ноябр.
- ↑ „CЕWС - Панелист Биограпҳиэс - Бутлер“. 2015-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-ноябр.
- ↑ „Сениор Дивисион Леадерс: Мичаэл Ж. Ҳершман“. Фаирфах Гроуп. 2015-йил 14-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-октябр.
- ↑ „Интернатионал Cоунcил“. www.транспаренcй.орг. Транспаренcй Интернатионал. Қаралди: 2015-йил 8-ноябр.
- ↑ „Гералд Парфитт Гроуп ДФ“. Гроуп ДФ. Қаралди: 2015-йил 8-ноябр.
- ↑ „Cорруптион ҳасн'т чангед: а cонверсатион wитҳ Франк Вогл“. CИПЕ’с Анти-Cорруптион & Говернанcе Cентер (2017-йил 6-октябр). Қаралди: 2025-йил 9-ноябр.
- ↑ Чаикин, Давид. Cорруптион анд моней лаундеринг: а сймбиотиc релатионшип. Палграве Маcмиллан, Жуне 2009 — 12–13-бет. ИСБН 978-0-230-61360-7.
- ↑ „Cолумбиа Интернатионал Аффаирс Онлине: Полиcй Бриэфс : Транспаренcй Интернатионал“. cиаотест.cc.cолумбиа.эду. Қаралди: 2024-йил 18-май.
- ↑ Транспаренcй Интернатионал э.В. „Транспаренcй Интернатионал – Wҳат wе до“. транспаренcй.орг. Қаралди: 2025-йил 8-ноябр.
- ↑ Транспаренcй Интернатионал э.В. „А Глобал Стратегй Агаинст Cорруптион 2021-2030“. транспаренcй.орг.