Turk tili

Турк тили (Туркча: Тüркçэ) — сўзлашувчиси энг кўп бўлган туркий тил. Турк тилида гаплашувчилар асосан Туркияда яшашади. Шимолий Кипр, Ироқ, Болгария, Юнонистон, Озарбайжон, Туркманистон, Эрон, Ўзбекистон, Олмония, Нидерландлар каби давлатларида ҳам турк тилида гаплашувчилар бор.

Турк тили
Миллий номи	Тüрк дили, Тüркçэ
Мамлакатлар	Туркия, Шимолий Кипр, Ироқ, Болгария, Юнонистон, Озарбайжон, Туркманистон, Эрон, Ўзбекистон, Олмония, Нидерландлар
Расмийлик ҳолати	Туркия Шимолий Кипр Жанубий Кипр
Сўзлашувчиларнинг умумий сони	83 миллион
Туркумланиши
Тил оиласи	Олтой Туркий тармоқ Ўғуз гуруҳи
Алифбоси	лотин
Тил кодлари
ИСО 639-1	тр
ИСО 639-2	тур
ИСО 639-3	тур

Турк тили — туркий тиллардан бири. Асосан, Туркияда, шунингдек, Ироқ, Сурия, Эрон, Руминия, Болгария, Греция, Россия, Германия, Нидерландия, Франсия, Кипр ороли, Македония ва бошқа мамлакатларда тарқалган. Туркия Республикасининг ва Кипр Республикасининг (грек тили билан бирга) расмий тили ҳисобланади. Ўтган аср охирларида сўзлашувчиларнинг умумий сони 55 млн. га яқин (Туркиянинг ўзида 50 млн. дан ортиқ) кишини ташкил этган. Диалектал жиҳатдан Туркияда Шарқдаги, айниқса, Анатолия шимоли-шарқидаги минтақа озарбайжон тилига ўхшашлик белгилари билан ажралиб туради. Анатолиянинг бошқа қисми ҳамда шарқий фракия шевалари, шунингдек, бошқа мамлакатлардаги Турк тили лаҳжалари ўзаро унчалик фарқ қилмайди.

Турк тилининг фонетик ўзига хосликлари: сўз бошидаги ва ўртасидаги ж ундошининг қариндош туркий тиллардаги бошқа ўхшаш товушларга тўғри келиши, сўз бошидаги п-б, т-д, к-г жарангсизлари ва жаранглиларининг фарқланиши ва сингармонизмнинг мавжудлиги, бир қанча сўзларда портловчи б ўрнига сирғалувчи в ундошининг келиши; бошқа туркий тиллардаги „бол-“ (бўл-) феълининг „ол-“ тарзида қўлланиши ва бошқа Морфологик белгиларидан „миş-“ (-миш) шаклли сифатдошнинг қипчоқ ва бошқа бир қанча туркий тиллардаги „-ган“ шаклли сифатдош билан вазифадошлиги; „-дик“ шаклли қад. ҳаракат номи ва „-ёр“ шаклли аниқ ҳозирги замон феълининг фаол қўлланиши ва бошқани кўрсатиш мумкин.

Адабий Турк тили ҳозирги шаклида ХИХ аср ўрталаридан шакллана бошлайди. Бу даврда ўрта аср адабий тили (эски турк ёки усмонли турк тили) арабча, форсча элементларга бой бўлган. ХХ асрнинг 20-йилларидаги ислоҳотлардан сўнг адабий тил умумхалқ сўзлашув тили билан яқинлашди. Эски Турк тили нинг араб ёзувида битилган ёдгорликлари ХИИИ асрдан бошлаб мавжуд. Дастлабки ёдгорликларда шарқий туркий (қорахониюйғур) адабий тилининг сезиларли таъсири бор. Ҳозирги ёзуви 1929-йилдан лотин графикаси асосида.

Грамматикаси

Келишиклар

Турк тилида 6 та келишик бор.

	Келишиклар	Келишик кўрсаткичлари	Келишик саволлари	Мисоллар
1	Бош келишик (Ялıн ҳâл)	—	Ким? Не? Нере(си)? (Ким? Нима? Қаер?)	анне, üзüм, балıк, Токат, Анкара (она, узум, балиқ, Тўкот, Анқара)
2	Тушум келишиги (Белиртме ҳâли)	-ı, -и, -у, -ü -йı, -йи, -ю, -йü	Кими? Нейи? Нерейи? (Кимни? Нимани? Қаерни?)	аннейи, üзüмü, балığı, Токатъı, Анкараъйı (онани, узумни, балиқни, Тўкотни, Анқарани)
3	Жўналиш келишиги (Йöнелме ҳâли)	-а, -э, -я, -е	Киме? Нее? Нерее? (Кимга? Нимага? Қаерга?)	аннее, üзüме, балığа, Токатъа, Анкараъя (онага, узумга, балиқга, Тўкотга, Анқарага)
4	Ўрин-пайт келишиги (Булунма ҳâли)	-да, -де, -та, -те	Кимде? Не(й)де? Нереде? (Кимда? Нимада? Қаерда?)	аннеде, üзüмде, балıкта, Токатъта, Анкараъда (онада, узумда, балиқда, Тўкотда, Анқарада)
5	Чиқиш келишиги (Айрıлма ҳâли)	-дан, -ден, -тан, -тен	Кимден? Не(й)ден? Нереден? (Кимдан? Нимадан? Қаердан?)	аннеден, üзüмден, балıктан, Токатътан, Анкараъдан (онадан, узумдан, балиқдан, Тўкотдан, Анқарадан)
*	Қаратқич келишиги (Тамлаян ҳâли)	-ıн, -ин, -ун, -üн -нıн, -нин, -нун, -нüн	Кимин? Нейин? Неренин? (Кимнинг? Ниманинг? Қаернинг?)	анненин, üзüмüн, балığıн, Токатъıн, Анкараънıн (онанинг, узумнинг, балиқнинг, Тўкотнинг, Анқаранинг)
*	Кўмакчи келишик (Араç ҳâли)	-ла, -ле, -йла, -йле	Ким(ин)ле? Нейле? Нерейле? (Ким билан? Нима билан? Қаер билан?)	аннейле, üзüмле, балıкла, Токатъла, Анкараъйла (она билан, узум билан, балиқ билан, Тўкот билан, Анқара билан)

Ҳаволалар

• ўзбекча-туркча луғат
• туркча-ўзбекча луғат