Ziyosfera

John Maynard Keynes

Жоҳн Майнард Кейнес, 1-барон Кейнес[1] (5-июн 1883-йил — 21-апрел 1946-йил) — инглиз иқтисодчиси бўлиб, унинг асарлари Кейнсий иқтисодиёт деб аталувчи иқтисодий фикр мактабининг асосини ташкил этади[2]. Дастлаб математика бўйича таҳсил олган, у иқтисодий сикллар сабаблари ҳақидаги илгари сурилган ғояларни ривожлантириб, сезиларли даражада такомиллаштирган.[3] Унинг ғоялари кейинчалик Янги кейнсийлик сифатида қайта шакллантирилиб, замонавий макроиқтисодиётнинг асосига айланди. У кўпинча макроиқтисодиётнинг „отаси“ сифатида эътироф этилади[4] ва ХХ асрнинг энг таъсирли иқтисодчиларидан бири ҳисобланади[5].

Лорд Кейнс
Keyns 1933-yilda
Таваллуди
Кембриж, Англия
Вафоти Тилтон, Фирле яқинида, Сассекс, Англия
Таълими
Отаси Жон Невилл Кейнс
Онаси Флоренс Ада Браун

Кейнес Кембриж университети таркибидаги Кинғс Cоллегеда таҳсил олган ва 1904-йилда математика бўйича бакалавр даражасини олган. 1930-йиллардаги Буюк депрессия даврида у иқтисодий тафаккурда туб бурилиш ясаб, неоклассик иқтисодиёт ғояларига қарши чиқди. Ушбу назарияга кўра, эркин бозорлар қисқа ва ўрта муддатда иш ҳақи мослашувчан бўлса, тўлиқ бандликни автоматик равишда таъминлайди.

Кейнес эса ялпи талаб (иқтисодиётдаги умумий харажатлар) иқтисодий фаоллик даражасини белгилашини таъкидлади. Унинг фикрича, ялпи талаб етарли бўлмаса, узоқ муддатли юқори ишсизлик юзага келади ва иш ҳақи ҳамда меҳнат харажатлари пастга томон қаттиқ бўлгани сабабли иқтисодиёт ўз-ўзидан тиклана олмайди[6].

У иқтисодий инқироз ва таназзулларни юмшатиш учун фискал сиёсат ва пул-кредит сиёсатидан фойдаланишни қўллаб-қувватлади. 1929-йилги инқироздан сўнг Кейнес эркин савдо ғоясидан узоқлашиб, қиёсий устунлик назариясини танқид қилди ва протексионизм тарафдорига айланди[7]. У ўз ғояларини машҳур асари Бандлик, фоиз ва пулнинг умумий назариясида (1936) батафсил баён қилган. 1930-йилларнинг охирига келиб Ғарб давлатлари унинг тавсияларини қўллай бошлади. 1946-йилдан кейинги икки ўн йиллик давомида деярли барча капиталистик давлатлар ушбу сиёсатни қабул қилди. Кейнес Иккинчи жаҳон урушидан кейин ташкил этилган халқаро иқтисодий институтларни яратишда Британия делегациясига раҳбарлик қилган, бироқ айрим масалаларда АҚШ делегацияси устун келган.

1970-йилларда стагфляция туфайли унинг таъсири пасая бошлади ва Милтон Фриэдман каби монетаристлар томонидан танқид қилинди[8]. Бироқ 2008-йилги молиявий инқироздан сўнг Кейнс ғояларига яна қизиқиш ортди ва улар иқтисодий сиёсатларда қайта қўлланилди.

1999-йилда Тиме журнали Кейнесни асрнинг энг муҳим шахсларидан бири сифатида эътироф этиб, унинг давлат харажатларини ошириш ҳақидаги ғояси капитализмни сақлаб қолган бўлиши мумкинлигини таъкидлади[9]. Тҳе Эcономист эса уни „ХХ асрнинг энг машҳур британиялик иқтисодчиси“ деб атаган.

Кейнес нафақат иқтисодчи, балки давлат хизматчиси, Англия банки директори ҳамда Блоомсбурй гуруҳи аъзоси бўлган.

Ҳаёти

Кинғс Cоллеге, Cамбридге биноси. Кейнеснинг бувиси унга шундай деб ёзган эди: у Кембрижда туғилгани учун одамлар ундан ақлли бўлишини кутишади.

Cамбридге университетини тугатган (1906). 1908-йилдан то умрининг охиригача шу университетда дарс берди (1920-йилдан профессор), айни пайтда бир қатор маъмурий лавозимларда ишлади. Британия хазинаси ходими (1915—19), Англия банки директорларидан бири (1942-йилдан), Бреттон—Вудс конференсиясида Англиянинг бош вакили (1944). 1912-йилдан назарий „Эcономиc жоурнал“ („Иқтисодиёт журнали“) муҳаррири бўлган.

Пул муомаласи ва молия, иқтисодий ўсиш, бандлик соҳаларида бир қатор асарлар яратди („Версал шартномасининг иқтисодий оқибатлари“, 1919; „Мистер Черчилл сиёсатининг иқтисодий оқибатлари“, 1925; „Пул тўғрисида рисола“, 1930 ва бошқалар). Кейнеснинг асосий ғоялари „Бандлик, фоиз ва пулнинг умумий назарияси“ (1936) асарида баён этилган. КЛорд Кейнс бозор иқтисодиётини давлат томонидан тартибга солишнинг зарурлиги ва давлат иқтисодий сиёсатининг асосий тамойилларини асослаб берди. Кейнес қарашлари 2-жаҳон уруши ва ундан кейинги даврда кўпгина Ғарб мамлакатлари (айниқса, АҚСҲ ва Буюк Британия)да давлат иқтисодий сиёсатининг назарий асосига айланди (қаранг Кейнсчилик, Неокейнсчилик)[10].

Манбалар

  1. ↑ Cаирнcросс, Алеc. "Кейнес, Жоҳн Майнард, Барон Кейнес (1883–1946)". Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (онлине нашри). Охфорд Университй Пресс. дои:10.1093/реф:однб/34310.  (Субсcриптион, Зиёсфера Либрарй аccесс ор УК публиc либрарй мембершип реқуиред.)
  2. ↑ Скиделскй, Роберт. Кейнес: Тҳе Ретурн оф тҳе Мастер. Cамбридге: Публиc аффаирс, 2010. ИСБН 978-1586488970. 
  3. ↑ Ергин & Станислаw 2002, сс. 39–42.
  4. ↑ Wолф, Мартин. Кейнес офферс ус тҳе бест wай то тҳинк абоут тҳе финанcиал cрисис. Финанcиал Тимес (2008-йил 23-декабр).
  5. ↑ Сломан, Жоҳн (22 Оcтобер 2008). „Ҳоw то киcк-старт а фалтеринг эcономй тҳе Кейнес wай“. ББC Неwс магазине.
  6. ↑ Кейнес, Жоҳн Майнард. Тҳе Генерал Тҳеорй оф Эмплоймент, Интерест, анд Моней, 1936. Қаралди: 2021-йил 7-май (2019-йил 26-ноябрда асл нусхадан архивланган). 
  7. ↑ Маурин, Мах (2011). "Ж.М. Кейнес, ле либре-éчанге эт ле протеcтионнисме". Л'Аcтуалитé Écономиқуэ. 
  8. ↑ Кругман, Паул. Педдлинг Просперитй, 1995. 
  9. ↑ Тҳе Тиме 100: Жоҳн Майнард Кейнес (1999-йил 29-март).
  10. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Ҳаволалар

Викииқтибосда Жоҳн Майнард Кейнесга тегишли иқтибослар мавжуд. 




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/John_Maynard_Keynes" dan olindi